Veelgestelde vragen

Veelgestelde vragen over nanotechnologie

Wat is nanotechnologie?
Hoe klein is een nanometer?
Hoe nieuw is nanotechnologie?
Wat maakt nanodeeltjes bijzonder?
Welke toepassingen kunnen we verwachten van nanotechnologie?
Kan ik al ‘nanoproducten’ kopen?
Hoe weet ik dat bij een product nanotechnologie is gebruikt?
Zijn er risico’s verbonden aan het gebruik van nanotechnologie?
Wordt er onderzoek gedaan naar de risico’s van nanotechnologie?
Hoeveel geld gaat er om in onderzoek naar nanotechnologie?
Wat doet Nederland op het gebied van nanotechnologie?
Kan ik meepraten over nanotechnologie?

Wat is nanotechnologie? ^top

Het woord ‘nano’ is afgeleid van het oud-Griekse ‘nanos’, wat ‘dwerg’ betekent. Vrij vertaald slaat nanotechnologie dus op hele kleine techniek. Preciezer: 'nano' is in de techniek een orde van grootte, net als kilo of micro. Nano geeft aan dat het gaat om een miljardste van iets. De term 'nanotechnologie' sluit daarbij aan en betekent het onderzoeken en manipuleren van dingen van één miljardste tot honderd miljardste groot, ofwel 1 - 100 nanometer. 

Bekijk ook eens:

• Een uitleg in beeld met deze infographic van Kennislink
• Acht filmpjes: Isolde in Nanoland (YouTube)
• Dossier nanotechnologie (Kennislink)
• Wat is nanotechnologie? (Nanopodium)

Hoe klein is een nanometer? ^top

Een nanometer is een miljardste stukje van een meter. Dat is ontzettend klein. De dikte van ons haar is bijvoorbeeld al 80.000 nanometer. Per seconde groeit het haar op je hoofd ongeveer tien nanometer.

Hoe nieuw is nanotechnologie? ^top

Als je kijkt naar het gebruiken van deeltjes van nano-afmetingen in het algemeen dateert nanotechnologie al uit de middeleeuwen. De glas-in-loodramen uit die tijd bevatten nanodeeltjes van goud die het glas robijnrood lieten kleuren in het invallende licht. En zilveren nanodeeltjes waren de basis voor de eerste foto's in de negentiende eeuw.

Nieuw zijn de kunstmatige nanodeeltjes, die door de mens zijn gemaakt. Eén van de bekendste, het koolstofnanobuisje, werd bijvoorbeeld in 1991 voor het eerst geproduceerd. Het nieuwe zit hem in het feit dat wetenschappers nu pas begrijpen hoe ze nanodeeltjes kunnen controleren. 

Wat maakt nanodeeltjes bijzonder? ^top

Een materiaal gedraagt zich op nanoschaal heel anders dan op onze schaal. De natuur op de nanoschaal verschilt wezenlijk met die van ons. Er is bijvoorbeeld nauwelijks zwaartekracht. Daarnaast zijn nanodeeltjes reactiever dan grotere deeltjes omdat hun oppervlak relatief groot is vergeleken met hun grootte. Neem bijvoorbeeld goud. Wij kennen het als een stof die amper met andere stoffen reageert . Maar nanodeeltjes van goud zijn juist extreem reactief. Dat biedt allerlei nieuwe mogelijkheden.

Welke toepassingen kunnen we verwachten van nanotechnologie? ^top

Eigenlijk teveel om op te noemen. In dit project zult u merken dat de lijst van toepassingen enorm lang is, maar ook bijzonder gevarieerd. Een kleine greep dan: in de gezondheidszorg zijn nieuwe vormen van therapie of thuiszorg mogelijk, zonnecellen en brandstofcellen kunnen efficiënter en goedkoper gemaakt worden, het leger kan zich beter beschermen en voeding kan langer bewaard worden.

Kan ik al ‘nanoproducten’ kopen? ^top

Jazeker, het zou goed kunnen dat u zelfs al eens een nanoproduct gekocht heeft, zonder het te weten. Zo zijn er bijvoorbeeld sokken die niet naar zweet gaan stinken, zonnebrandcrèmes die transparant zijn in plaats van wit en poeders die niet gaan klonteren als ze oplossen.

De Voedsel- en Warenautoriteit rapporteerde onlangs dat er in de categorieën cosmetica, schoonmaakmiddelen, textiel en verpakkingen van levensmiddelen minstens 119 producten in Nederland te koop zijn waarin mogelijk nanodeeltjes verwerkt zijn.

Hoe weet ik dat bij een product nanotechnologie is gebruikt? ^top

Helaas is dat lastig vast te stellen. Fabrikanten zijn niet verplicht het te melden op de verpakking. Soms staat het erop, maar het kan ook voor komen dat de verpakking ten onrechte de aanwezigheid van nanodeeltjes meldt. Het woord ‘nano’ is namelijk een goede marketingterm. Organisaties als de Consumentenbond pleiten voor een meldingsplicht.

Zijn er risico’s verbonden aan het gebruik van nanotechnologie? ^top

Het probleem is dat er nog veel niet bekend is. Vaak zijn we met de nanodeeltjes die in voedsel of medicijnen gestopt kunnen worden nooit eerder in aanraking gekomen. Onduidelijk is wat de gevolgen voor ons lichaam zullen zijn. Mogelijk kunnen nanodeeltjes door hun kleine afmeting de bloedbaan verlaten en bijvoorbeeld in de hersenen terecht komen. Een aantal wetenschappelijke tests wijzen op een kans op kanker of andere schade aan het lichaam. Hoewel op deze studies vaak wel het een en ander valt af te dingen, is duidelijk dat verder onderzoek nodig is om de precieze effecten van nanodeeltjes op mens en milieu vast te stellen.

Wordt er onderzoek gedaan naar de risico’s van nanotechnologie? ^top

Ja, aan het kennistekort over de risico’s wordt hard gewerkt. RIVM en het Rikilt-instituut voor Voedselveiligheid in Wageningen doen bijvoorbeeld in Nederland onderzoek naar de gevaren van nanodeeltjes. Ook ontwikkelt het Rikilt methoden om nanodeeltjes aan te kunnen tonen in voedingsproducten. Die ontbreken momenteel namelijk nog.

Hoeveel geld gaat er om in onderzoek naar nanotechnologie? ^top

Veel. In 2008 werd wereldwijd zo’n 13 miljard euro geïnvesteerd in nanotechnologie. En de verwachting is dat de bedragen zullen toenemen de komende jaren. Volgens Lux Research, een adviesbureau voor nanomaterialen, zal de wereldwijde markt in 2015 zo’n 2300 miljard euro waard zijn.

Wat doet Nederland op het gebied van nanotechnologie? ^top

Nederland is met name sterk in fundamenteel onderzoek, dus het bestuderen en begrijpen van wat er gebeurt op de nanoschaal. In 2006 werd er wereldwijd het meest naar Nederlandse publicaties verwezen. Qua investeringen doet Nederland wereldwijd volop mee. In 2009 stond Nederland op de 9^e plek als het gaat om onderzoeksgeld van de overheid (183 miljoen euro).

Kan ik meepraten over nanotechnologie? ^top

Jazeker, dat is precies de bedoeling van dit project. In dit project vragen we naar je mening over verschillende toepassingen van nanotechnologie en kun je in discussie gaan met andere mensen. Geef je dus meteen op als nanometer!